Hervorming Gemeentewegendecreet: wat verandert er voor lokale besturen?
Hervorming Gemeentewegendecreet: wat verandert er voor lokale besturen?
Op 17 juli 2026 keurde de Vlaamse Regering een voorontwerp van decreet een eerste keer principieel goed dat het Gemeentewegendecreet grondig wil wijzigen. Met de hervorming wil de Vlaamse Regering een aantal knelpunten aanpakken die sinds de inwerkingtreding van het Gemeentewegendecreet in 2019 in de praktijk naar voren zijn gekomen. Het gaat onder meer om onduidelijke begrippen, discussies over formaliteiten, overlappende bevoegdheden en een complexe samenloop met de omgevingsvergunningsprocedure. Ook de rechtsbescherming wordt hertekend.
Voor lokale besturen zijn vooral de wijzigingen aan de geïntegreerde procedure, de bevoegdheid van de gemeenteraad, de regeling van rooilijnen, de autonome procedures en de rechtsbescherming relevant.
Belangrijk: het gaat voorlopig om een voorontwerp. De nieuwe regeling is nog niet van toepassing en kan tijdens de verdere advies- en parlementaire behandeling nog wijzigen. Lopende dossiers moeten dus volgens het huidige Gemeentewegendecreet worden behandeld.
In het kort: wat verandert er?
De voorgestelde hervorming bevat onder meer volgende wijzigingen:
- het onderscheid tussen een rooilijn en de feitelijke grens van een openbare weg wordt verduidelijkt;
- de algemene verplichting om de ligging en breedte van alle gemeentewegen in rooilijnplannen vast te leggen, verdwijnt;
- het nieuwe begrip “wijziging aan het gemeentelijke wegennet” wordt ingevoerd;
- de concrete wegenisbeoordeling van de gemeenteraad wordt duidelijker afgebakend;
- bij de geïntegreerde vergunningsprocedure vervalt in bepaalde gevallen de verplichting om een afzonderlijk rooilijnplan op te maken;
- de autonome procedures voor wijzigingen aan het gemeentelijke wegennet worden vereenvoudigd;
- voor bepaalde niet-gerealiseerde rooilijnen wordt een vereenvoudigde opheffingsmogelijkheid voorzien;
- de decretale regeling inzake waardevermindering en waardevermeerdering wordt opgeheven;
- de regeling voor de vaststelling van dertigjarig publiek gebruik wordt aangepast;
- het afzonderlijke administratieve beroep tegen autonome gemeenteraadsbesluiten verdwijnt;
- de rechtsbescherming bij de geïntegreerde procedure wordt geïntegreerd in de omgevingsvergunningsprocedure;
- het gemeentelijke wegenregister blijft een belangrijk instrument en zal volgens het voorontwerp uitgebreider worden ingevuld.
Hierna bekijken we de belangrijkste wijzigingen en hun mogelijke gevolgen voor lokale besturen.
- Een duidelijker onderscheid tussen rooilijn en feitelijke weggrens
Het huidige Gemeentewegendecreet definieert de rooilijn als de huidige of toekomstige grens tussen de openbare weg en de aangelande eigendommen, vastgelegd in een rooilijnplan. Wanneer geen rooilijnplan bestaat, wordt vandaag de huidige grens tussen de openbare weg en de aangelande eigendommen als rooilijn beschouwd. Daarnaast bepaalt artikel 11 van het decreet dat gemeenten de ligging en breedte van hun gemeentewegen in gemeentelijke rooilijnplannen vastleggen.
Het voorontwerp wijzigt dit systeem. Het begrip rooilijn wordt gekoppeld aan de huidige of toekomstige grens van een openbare weg die in een rooilijnplan is vastgelegd. Ontbreekt een rooilijnplan, dan wordt uitgegaan van de feitelijke grens van de openbare weg.
Ook de algemene verplichting om de ligging en breedte van alle gemeentewegen in rooilijnplannen vast te leggen, verdwijnt.
Nieuw: “wijziging aan het gemeentelijke wegennet”
Het voorontwerp introduceert daarnaast het overkoepelende begrip “wijziging aan het gemeentelijke wegennet”. Daaronder vallen onder meer de aanleg, breedtewijziging, verplaatsing en opheffing van een wegverbinding die deel uitmaakt van het gemeentelijke wegennet of daarvan deel zal uitmaken.
Inrichtingswerken binnen de rooilijnen van een bestaande of geplande gemeenteweg vallen niet onder deze definitie. Wanneer geen rooilijn is vastgesteld, geldt hetzelfde voor werken binnen de feitelijke grens van een bestaande gemeenteweg.
Deze kwalificatie is belangrijk voor de gemeentelijke praktijk. Zij bepaalt immers of een beslissing van de gemeenteraad vereist is. De gemeenteraad blijft in beginsel bevoegd voor wijzigingen aan het gemeentelijke wegennet, met een aantal specifieke uitzonderingen.
Voor lokale besturen betekent dit dat een geplande ingreep aan een gemeenteweg vooraf correct zal moeten worden gekwalificeerd. Niet elke inrichting of aanpassing van een bestaande weg vereist een beslissing van de gemeenteraad over een wijziging aan het gemeentelijke wegennet.
- De gemeenteraad krijgt een duidelijker afgebakende wegenisbevoegdheid
Een belangrijke aanleiding voor de hervorming is de recente rechtspraak van de Raad van State.
In arrest nr. 265.386 van 12 januari 2026 oordeelde de Raad van State dat de gemeenteraad in het kader van de geïntegreerde procedure zelf moet beoordelen of de voorgestelde wijziging van het gemeentelijke wegennet past binnen de realisatie van de bestemming van de betrokken gronden. Die beoordeling vormt vandaag een zelfstandige voorwaarde binnen de wegenisbeoordeling en staat los van de vraag of het project vanuit het ruimtelijk ordeningsrecht uiteindelijk vergund kan worden.
De Vlaamse Regering wil deze overlap tussen de wegenisbeoordeling door de gemeenteraad en de ruimtelijke beoordeling door de vergunningverlenende overheid wegwerken.
Het voorontwerp bakent de concrete wegenisbeoordeling van de gemeenteraad duidelijker af. Daarbij staan onder meer vier aspecten centraal:
- de ligging van nieuwe of op te heffen gemeentewegen of wegdelen;
- de verkeersveiligheid op de gemeenteweg;
- de materiële opbouw van de gemeenteweg;
- de eventuele opname van de gemeenteweg in het openbaar domein.
De beoordeling of een wijziging van het gemeentelijke wegennet past binnen de realisatie van de bestemming van de gronden verdwijnt als afzonderlijke voorwaarde uit deze wegenisbeoordeling. De beoordeling van het volledige project en van de goede ruimtelijke ordening blijft bij de vergunningverlenende overheid.
Ook artikel 4 wordt aangepast
De hervorming gaat verder dan een loutere afbakening van bevoegdheden. Ook het materiële beoordelingskader van artikel 4 van het Gemeentewegendecreet wordt aangepast.
Het huidige artikel 4 bepaalt onder meer dat bij wijzigingen aan het gemeentelijke wegennet rekening moet worden gehouden met het algemeen belang, de verkeersveiligheid, de ontsluiting van aangrenzende percelen, een eventueel gemeentegrensoverschrijdend perspectief en de behoeften van toekomstige generaties en verschillende maatschappelijke activiteiten.
Het voorontwerp schrapt een aantal van deze elementen als afzonderlijke beoordelingsregels. Zo verdwijnt onder meer de uitdrukkelijke verwijzing naar de ontsluiting van aangrenzende percelen en de specifieke behoeftenafweging. Volgens de toelichting worden deze elementen geacht voldoende te zijn vervat in de beoordeling van het algemene belang.
Wat betekent dit voor de gemeenteraad?
De motivering van een gemeenteraadsbeslissing over de zaak der wegen zal daardoor gerichter moeten worden opgebouwd.
Argumenten die uitsluitend betrekking hebben op bijvoorbeeld:
- de bestemmingsconformiteit van het project;
- de goede ruimtelijke ordening;
- de stedenbouwkundige aanvaardbaarheid van het project als geheel;
horen volgens de voorgestelde regeling thuis in de omgevingsvergunningsprocedure en niet in de wegenisbeoordeling van de gemeenteraad.
Keurt de gemeenteraad de voorgestelde wijziging niet goed, dan moet zij, indien mogelijk, aangeven hoe aan haar bezwaren kan worden tegemoetgekomen. De gemeenteraad kan ook voorwaarden of lasten opleggen. Die moeten verband houden met haar wegenisbevoegdheid en moeten in voorkomend geval in de omgevingsvergunning worden opgenomen.
Voor lokale besturen wordt het daarom belangrijk om de motivering van de gemeenteraadsbeslissing duidelijk te onderscheiden van de ruimtelijke beoordeling van het project. De voorbereiding van de wegenisbeslissing en die van de omgevingsvergunning zullen nauw op elkaar moeten aansluiten, zonder dat de onderscheiden beoordelingskaders worden vermengd.
- Geen afzonderlijk rooilijnplan meer bij de geïntegreerde procedure
Een vergunningsaanvraag die vandaag ook de aanleg, wijziging, verplaatsing of opheffing van een gemeenteweg omvat, kan via de geïntegreerde procedure worden behandeld. Het huidige artikel 12 bepaalt daarbij dat het aanvraagdossier in beginsel een ontwerp van rooilijnplan of een grafisch plan met aanduiding van de op te heffen rooilijn moet bevatten. Bovendien geldt de geïntegreerde procedure vandaag niet wanneer de betrokken gemeenteweg of het rooilijnplan planologisch is vastgelegd.
Volgens het voorontwerp vervalt in de geïntegreerde procedure de verplichting om een afzonderlijk ontwerp van rooilijnplan op te maken.
De wijziging aan het gemeentelijke wegennet moet wel duidelijk op de vergunningsplannen worden aangeduid. Het aanvraagdossier moet bovendien duidelijk maken en motiveren welke wijziging aan het gemeentelijke wegennet wordt aangevraagd.
De gemeenteraad moet in haar beslissing bovendien vermelden welke bestaande rooilijnen worden opgeheven.
De voorgestelde regeling wil daarnaast de mogelijkheid tot integratie verruimen wanneer de wegenis of een rooilijn planologisch is vastgelegd.
Wanneer de gemeenteraad de vereiste goedkeuring niet verleent, kan de vergunningverlenende overheid het betrokken onderdeel van de aanvraag niet vergunnen.
Een duidelijke en juridisch correcte weergave van de bestaande en toekomstige weggrenzen blijft evenwel essentieel. De concrete wijziging aan het gemeentelijke wegennet moet ondubbelzinnig uit het aanvraagdossier kunnen worden afgeleid.
De gemeenteraadsbeslissing over de zaak der wegen wordt bovendien nauwer verbonden met de omgevingsvergunning. Het voorontwerp voorziet onder meer dat de beslissing van de gemeenteraad in bepaalde gevallen van rechtswege vervalt wanneer de aanvraag niet tot een vergunning leidt of wanneer de verleende vergunning wordt ingetrokken, vernietigd of vervalt.
- Eenvoudigere autonome procedures
Ook buiten een concrete omgevingsvergunningsaanvraag blijft de gemeenteraad bevoegd voor wijzigingen aan het gemeentelijke wegennet.
Gaat het om een wijziging die verder gaat dan een loutere opheffing van een gemeenteweg, dan blijft een gemeentelijk rooilijnplan als autonoom instrument behouden. Voor een zuivere opheffing volstaat een grafisch plan.
Het voorontwerp vereenvoudigt beide procedures op verschillende punten.
Zo vervalt het advies van het Departement Mobiliteit en Openbare Werken. Ook moet het gemeentebestuur bezwaarindieners na de definitieve beslissing niet langer individueel aanschrijven.
Daarnaast wordt de termijn waarbinnen de gemeenteraad na het openbaar onderzoek definitief moet beslissen, verlengd van 60 naar 90 dagen.
Opheffing van niet-gerealiseerde rooilijnen
Een bijkomende vereenvoudiging betreft niet-gerealiseerde rooilijnen.
Het voorontwerp maakt het mogelijk om een niet-gerealiseerde rooilijn geheel of gedeeltelijk met een eenvoudig gemeenteraadsbesluit op te heffen, op voorwaarde dat de gemeenteweg zelf blijft bestaan.
De memorie van toelichting benadrukt daarbij dat deze vereenvoudigde procedure niet kan worden gebruikt om een bestaande gemeenteweg te laten verdwijnen.
Dit kan voor lokale besturen interessant zijn bij het opschonen van oude of nooit gerealiseerde rooilijnen.
Een inventaris van oude rooilijnplannen kan daarom nuttig zijn. Gemeenten kunnen zo nagaan welke rooilijnen nog relevant zijn en welke eventueel voor een vereenvoudigde opheffing in aanmerking komen.
Andere vereenvoudigingen
Het voorontwerp wijzigt daarnaast de regeling inzake de realisatie van gemeentewegen. De huidige rechtsplicht van de gemeente om een vastgelegde gemeenteweg te realiseren, te vrijwaren en te beheren wordt aangepast. De memorie van toelichting beoogt de gemeente daarbij meer ruimte te geven om zelf te bepalen hoe en wanneer een gemeenteweg wordt gerealiseerd. De mogelijkheid van verwerving, waaronder onteigening, blijft bestaan.
Ook de huidige decretale regeling inzake waardevermindering en waardevermeerdering wordt opgeheven. Vandaag kan de aanleg, wijziging, verplaatsing of opheffing van een gemeenteweg aanleiding geven tot een vergoeding wegens waardevermindering of waardevermeerdering. Deze regeling verdwijnt volgens het voorontwerp. Daardoor zal in een rooilijnplan of grafisch opheffingsplan ook niet langer een berekening van die vergoeding moeten worden opgenomen.
Ten slotte wordt ook de regeling inzake dertigjarig publiek gebruik aangepast. Vandaag leidt een vaststelling door de gemeenteraad van dertigjarig publiek gebruik van een grondstrook onder meer tot de verplichting om een rooilijnplan op te maken en tot de vestiging van rechtswege van een publiek recht van doorgang.
Volgens het voorontwerp hoeft na de vaststelling van het dertigjarige publieke gebruik geen afzonderlijk rooilijnplan meer te worden opgemaakt. De betrokken grondstrook wordt in plaats daarvan aangeduid op een grafisch plan. Het rechtsgevolg van de vaststelling blijft behouden: er ontstaat van rechtswege een publiek recht van doorgang. Het voorontwerp verduidelijkt bovendien dat met de vaststelling ook het bestaan van een gemeenteweg wordt vastgesteld.
- De rechtsbescherming wordt anders georganiseerd
Het georganiseerde administratieve beroep bij de Vlaamse Regering tegen autonome gemeenteraadsbesluiten over rooilijnplannen en de opheffing van gemeentewegen verdwijnt.
Tegen dergelijke gemeenteraadsbesluiten blijft een beroep bij de Raad van State mogelijk.
Voor de geïntegreerde procedure wordt het afzonderlijke administratieve beroep tegen de beslissing van de gemeenteraad over de zaak der wegen vervangen door een heroverweging door de gemeenteraad binnen het administratieve beroepskader van de omgevingsvergunning. Dit sluit aan bij de parallel voorgestelde hervorming van de modulaire omgevingsvergunningsprocedure.
Ook de jurisdictionele rechtsbescherming wordt geïntegreerd. De Raad voor Vergunningsbetwistingen wordt bevoegd voor beroepen over de zaak der wegen. Een beroep tegen de gemeenteraadsbeslissing moet samen met het beroep tegen de definitieve omgevingsvergunningsbeslissing worden ingesteld.
Voor lokale besturen betekent dit enerzijds een vermindering van het aantal afzonderlijke procedures. Anderzijds neemt het belang toe van een volledig administratief dossier, een correcte kwalificatie van de wegenisingreep en een zorgvuldig gemotiveerde gemeenteraadsbeslissing.
De verschuiving naar geïntegreerde rechtsbescherming maakt het des te belangrijker dat de gemeenteraadsbeslissing en het omgevingsvergunningsdossier juridisch en feitelijk goed op elkaar aansluiten.
- Het gemeentelijke wegenregister
Het gemeentelijke wegenregister is geen nieuw instrument. Het huidige Gemeentewegendecreet verplicht gemeenten reeds om een wegenregister op te maken, te actualiseren en ter inzage te leggen. Vandaag moeten daarin onder meer administratieve en gerechtelijke beslissingen over rooilijnen en over de aanleg, wijziging, verplaatsing en opheffing van gemeentewegen worden opgenomen.
Het voorontwerp breidt vooral uit welke gegevens in het wegenregister moeten worden opgenomen, onder meer met beslissingen over wijzigingen aan het gemeentelijke wegennet en over de ligging van gemeentewegen.
Het wegenregister blijft daarmee een belangrijk instrument om de juridische toestand van het gemeentelijke wegennet op een overzichtelijke en actuele manier te documenteren.
Voor gemeenten is dit een goede aanleiding om na te gaan of het bestaande wegenregister voldoende volledig en actueel is.
Wat betekent dit concreet voor uw bestuur?
De voorgestelde hervorming kan bepaalde administratieve lasten verminderen, maar vraagt tegelijk om een zorgvuldige voorbereiding en dossierbehandeling.
Vooral de volgende aandachtspunten zijn voor lokale besturen relevant:
Een correcte kwalificatie van de ingreep
Niet elke aanpassing van een gemeenteweg zal nog als een wijziging aan het gemeentelijke wegennet worden beschouwd. Het is daarom belangrijk om bij de start van een dossier correct te bepalen of een beslissing van de gemeenteraad vereist is.
Een gerichte gemeenteraadsbeslissing
De motivering van de gemeenteraad moet aansluiten bij de bevoegdheid over de zaak der wegen. De ruimtelijke beoordeling van het project als geheel behoort tot de omgevingsvergunningsprocedure.
Een goede interne afstemming
De voorbereiding van de gemeenteraadsbeslissing en de omgevingsvergunningsprocedure zullen nauw op elkaar moeten aansluiten. Tegelijk moeten de onderscheiden beoordelingskaders duidelijk van elkaar worden gescheiden.
Een volledig en robuust dossier
Nu de afzonderlijke beroepsprocedures worden geïntegreerd, wordt de kwaliteit van het administratieve dossier nog belangrijker. De gemeenteraadsbeslissing moet juridisch draagkrachtig en duidelijk gemotiveerd zijn.
Een actueel wegenregister
De correcte registratie van beslissingen en gegevens over gemeentewegen blijft een belangrijke taak van de gemeente.
Wat kunt u als lokaal bestuur nu al voorbereiden?
Hoewel het voorontwerp nog geen geldend recht is, kunnen lokale besturen zich al voorbereiden:
- inventariseer bestaande rooilijnplannen, met bijzondere aandacht voor niet-gerealiseerde rooilijnen;
- bekijk of bestaande modellen voor gemeenteraadsbeslissingen en interne checklists moeten worden aangepast;
- maak duidelijke interne afspraken over de voorbereiding van de wegenisbeslissing en de omgevingsvergunningsprocedure;
- ga na of de bestaande plannen en werkwijzen voldoende duidelijk de ligging en wijzigingen van gemeentewegen weergeven;
- controleer de volledigheid en actualiteit van het gemeentelijke wegenregister;
Nog geen geldend recht
Het voorontwerp werd op 17 juli 2026 een eerste keer principieel goedgekeurd. Het wordt nu voor advies voorgelegd en kan tijdens de verdere procedure nog wijzigen. Daarna volgen onder meer de verdere goedkeuring, het advies van de Raad van State en de parlementaire behandeling.
Ook de precieze overgangsregeling en de datum van inwerkingtreding liggen nog niet definitief vast.
Volgens de huidige ontwerp-overgangsbepalingen wordt voor de geïntegreerde procedure in hoofdzaak aangeknoopt bij de datum waarop de omgevingsvergunningsaanvraag wordt ingediend. Voor autonome procedures tot vaststelling van gemeentelijke rooilijnplannen is de datum van de voorlopige vaststelling bepalend. Reeds ingestelde administratieve beroepen worden volgens de ontwerpregeling verder behandeld volgens het oude recht.
Lokale besturen kunnen hun interne procedures dus al voorbereiden, maar mogen het voorontwerp nog niet toepassen alsof het definitief is. Voor lopende dossiers blijft het huidige Gemeentewegendecreet het uitgangspunt.
Vragen?
Heeft u vragen of wenst u bijkomende informatie?
